Propagatienieuws – 12 juli 2025
Deze week in Propagatienieuws:
Propagatienieuws wordt samengesteld door Tom Koeken (PC5D).
HF
Afgelopen week bleef de maximaal bruikbare frequentie voor de F-laag meestal beperkt tot het gebied 18 tot 21 MHz en ging 24 MHz slechts zelden open. De zonneflux varieerde tussen 115 op dinsdag en 132 op vrijdag. De dagelijkse demping was vrij hoog, wat vooral merkbaar was op 80 en 40 meter. Daarentegen bleef de 20 meter band ’s nachts meestal open. We vonden er ook de gunstigste DX-condities in de ochtend en avond.
Geomagnetische activiteit was vrij dynamisch gedurende de week.
De Hp60-index bereikte piekwaarden van 5,33 op maandag, de laagste waarde van 0,00 werd bereikt op donderdagmiddag. De geomagnetische Hp60-index is een Kp-achtige index met een tijdresolutie van één uur. Deze index is ook open en beschrijft de sterkste geomagnetische stormen op een meer genuanceerde manier dan de drie-uurs Kp-index, die een maximale waarde van 9 heeft. De index wordt gepubliceerd door het GFZ Helmholtz Centre for Geosciences in Potsdam [https://kp.gfz.de/hp30-hp60/tagesplots ].
HF-vooruitzichten
Voor de komende dagen blijft de zonneactiviteit laag. De verwachting voor de zonneflux is circa 135, wat zou resulteren in gematigde DX-condities. Er worden enkele M-klasse zonnevlammen verwacht, vooral van het nieuwe actieve gebied AR4140 in het uiterste zuidoosten van de zon en AR4136, het grootste gebied in het noordoosten van de zon. Er worden echter geen aardgerichte CME’s verwacht. Bij rust in het aardmagnetisch veld zal de MUF variëren tussen 14 MHz in de nacht tot 21 MHz overdag.
De zonnewind is licht verhoogd, wat te wijten is aan een coronaal gat CH63. Dit schuift op naar een positie waar het steeds effect krijgt op de aarde. De zonnewind zal daardoor dit weekend wat toenemen, met onrustige tot actieve geomagnetische omstandigheden. De Kp kan zondagochtend oplopen naar bijna 5 met de kans op lichte magnetische stormen (G1 volgens de NOAA-classificatie). Bij negatieve Bz-waarden (zuidelijk georiënteerd magnetisch veld) zijn verstoorde geomagnetische omstandigheden en een vermindering van de maximaal bruikbare frequentie (MUF) te verwachten.
Aanvullende info DF5JL: Net als op woensdag 9 juli en donderdag 10 juli zal de aarde ook op 22 juli en 5 augustus haar rotatie meetbaar versnellen en de gebruikelijke daglengte van 24 uur met 1,3 tot 1,5 milliseconden verkorten [ https://time.com/7301379/earth-rotation-speeding-up-science/ ]. De maan wordt als meest waarschijnlijke oorzaak beschouwd. De baan van de maan is namelijk niet alleen elliptisch, maar ook scheef ten opzichte van de aarde – met een hoek tussen 18° en 28° ten opzichte van de evenaar. Hoe groter deze hoek, hoe sneller de aarde draait. Op de genoemde dagen bevindt de maan zich dicht bij 28°. Wereldwijd zijn er 450 atoomklokken in gebruik die de tijd meten met een nauwkeurigheid van slechts ongeveer één seconde per 100 miljoen jaar. Volgens “Date and Time” vond de kortste dag sinds de ingebruikname van de atoomklokken in de jaren 1950 vorig jaar plaats op 5 juli, toen de aarde 1,66 milliseconden sneller draaide [ https://www.timeanddate.com/news/astronomy/earth-fast-rotation-2025 ]. De maan heeft echter niet alleen invloed op de rotatie van de aarde, maar ook op de ionosfeer. Dit effect staat bekend als “gravitatiegerelateerde atmosferische getijden”. Net als de oceanen ondergaat ook de atmosfeer een (aanzienlijk kleinere) getijdewerking door de maan. In de ionosfeer manifesteert deze “luner tide” zich als een periodieke variatie in de elektronendichtheid en de ionosferische stromen, met een periode van ongeveer 12 uur en 25 minuten. Waarnemingen tonen aan dat de getijden de TEC (Total Electron Content, [4]) met enkele procenten (meestal 5-10%) kunnen moduleren, met maximale amplitudes in lage magnetische velden (lage breedtegraden) en in de wintermaanden van het betreffende halfrond [ https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/2014JA020189 ]. De veranderingen zijn alleen aantoonbaar met nauwkeurige GNSS- of satellietgegevens. Praktische gevolgen voor de radiogolfverspreiding in de amateurradio zijn echter niet waarneembaar.
VHF en hoger
Tropo, regenscatter
In de komende dagen bepalen lagedrukgebieden het weerbeeld. De verhoogde tropo condities boven de Noordzee zullen in de loop van zaterdag hierdoor uitdoven. Het Europese weermodel toont ook momenten met neerslag en onweersbuien, dus er zijn kansen op regenscatter voor de GHz banden.
Voor VHF en UHF Tropo ducting is het ideaal dat warme, droge lucht bovenop koele, vochtige lucht zit. Deze omstandigheden komen vaak voor boven de nabijgelegen zeeën als warme, droge lucht langs de kust stroomt om de koele, vochtige lucht bij het zeeoppervlak te bedekken. Denk aan de Noordzee en het Kanaal, als zeer goede Tropo-paden in hoogzomer. Maar de prijs gaat naar de Middellandse Zee waar zeer sterke buigomstandigheden vrijwel vanzelfsprekend zijn als je toevallig op een vakantiestrand zit. Als je in het binnenland woont, heb je pech tijdens de hitte van de dag omdat er geen koele, vochtige oppervlaktelucht is. Maar ’s avonds, als de grond afkoelt en misschien koele zeelucht het binnenland intrekt, kun je de Tropo-condities krijgen waarvan degenen aan de kust de hele dag hebben genoten. Met andere woorden, voor het grootste deel van het land zal Tropo ’s nachts en vroeg in de ochtend beter zijn.
Sporadische-E, meteorscatter en Aurora
De Sporadic E was maar spaarzaam, met af en toe een openingen op 6 meter naar midden Afrika en Noord-Amerika. Eén-hops verbindingen zijn er vaker tenminste voor de digitale modi, maar ook voor degenen die SSB of CW gebruiken. De signalen op 10m geven een goed indicatie van de actuele paden die open kunnen gaan op VHF.
Hoewel het niet ongebruikelijk is om berichten te lezen over sporadische E-openingen op de 144 MHz (2 m) amateurband, is het wel ongebruikelijk om ontvangstmeldingen op hoge frequenties te horen. Op 4 juli 2025 slaagde Matthew Sittel in Manhattan, Kansas erin om verschillende NOAA-weerstations op 162 MHz te horen. Matthew, die van beroep meteoroloog is, luistert ook naar ongebruikelijke ontvangstmeldingen op de VHF-banden. Dit omvat de ontvangst van de NOAA-weersuitzendingen op 162 MHz. De NOAA-uitzendingen maken gebruik van smalband FM en hebben een vermogen van enkele watts tot 1 kilowatt. De langste ontvangstafstand van 2049 km is ongeveer het maximum voor iets als een FM-signaal via Sporadic-E. We hebben het hier niet over de ontvangst van bijvoorbeeld SSB- of FT8-amateurradiosignalen, die het bereik tot ongeveer 2300 km kunnen vergroten. Het ontvangstrapport dat echt interessant is, is het kortste, namelijk dat uit Ohio op 1189 km. Dit suggereert dat de maximale bruikbare frequentie (MUF) op dat moment wellicht een stuk hoger was. Er zijn in het verleden meldingen geweest van Sporadic-E-signalen die boven de 200 MHz uitkwamen, maar dit zijn uitzonderlijke gevallen. [ https://ei7gl.blogspot.com/2025/07/sporadic-e-opening-reaches-as-high-as.html ]
Hou er wel rekening mee dat Sporadic-E zeer lokaal kan zijn en dat je het alleen te weten komt als iemand CQ roept. Als je dat doet, kun je verrast zijn over hoe goed de omstandigheden al die tijd zijn geweest!
Voor de komende dagen is de verwachting voor de Kp te laag voor aurora (pas 5 of hoger wordt interessant). Voor meteorscatter is het voorlopig behelpen met random meteoren tot de twee buien die later in de maand hun hoogtepunt bereiken.
EME
De declinatie van de maan neemt weer toe tot een maximum op dinsdag en de padverliezen dalen. 144MHz hemelruis is matig aan het begin van de week maar neemt af tot laag na het weekend.
Propagatienieuws wordt samengesteld door Tom PC5D. Bij de samenstelling maakt hij onder andere gebruik van de voor Nederland relevante informatie uit het wekelijkse Propagation News van de Britse radioamateurvereniging RSGB, dxinfocentre , darc.de/der-club/referate/hf/ , Make More Miles on VHF, metoffice.gov.uk, swpc.noaa.gov, www.solarham.net en poollicht.be. Propagatienieuws maakt ook deel uit van het radiojournaal van de Zuid-Limburgse zondagochtendronde. De audio opname van deze ronde is terug te luisteren op a22.veron.nl.
