Propagatienieuws – 20 sep. 2025

Deze week in Propagatienieuws:

Propagatienieuws wordt samengesteld door Tom Koeken (PC5D).

HF

Maandag begint de herfst, om precies 1819 UTC is het equinox. Op de kortegolf begint daarmee de DX-periode. Een jaar na het maximum van de zonneactiviteit is de zonneactiviteit nog steeds hoog genoeg om op veel dagen alle banden tot aan de 12 m-band te openen en 10 meter ten minste in zuidelijke richting mogelijk te maken – en wel gedurende meerdere uren, zolang de zon boven de horizon staat.

Op ongestoorde dagen stijgt de MUF (de hoogst bruikbare frequentie) in onze breedtegraden voor een sprongafstand van 3000 km weer tot ongeveer 25 MHz, deels zelfs daarboven, zodat de 12 m-band betrouwbaar opengaat.

Het aantal dagen met een onrustig aardmagnetisch veld neemt echter ook weer toe. De oorzaak hiervan zijn vooral coronale gaten.

Afgelopen zondag bereikte de snelle zonnewind de aarde. De snelheid steeg binnen acht uur tot meer dan 700 km/s. Hoewel coronale gaten meestal slechts zwakke magnetische stormen veroorzaken, was deze gebeurtenis een uitzondering. De K-index klom tot 6, op sommige plaatsen zelfs tot 7 (de schaal loopt van 0 tot 9), en de MUF zakte maandag tot ongeveer 15 MHz. Er was aurora tot in de zuidelijke staten van de VS. Pas op woensdag keerden de omstandigheden in onze breedtegraden grotendeels terug naar een normaal niveau.

Dat de storm zo hevig was, hangt samen met het seizoen: rond de equinox liggen de veldlijnen van het aardse en interplanetaire magnetische veld zo ten opzichte van elkaar dat deeltjes van de zonnewind gemakkelijker het aardmagnetische veld kunnen binnendringen – het Russell-McPherron-effect.

HF-vooruitzichten

Inmiddels draait het volgende grote coronale gat naar een positie van waaruit het in de nacht van zondag op maandag al tot een kleine G1 magnetische storm kan veroorzaken (Kp bijna 5). Ondertussen neemt het risico op zonnevlammen langzaam toe: momenteel zijn er zeven zonnevlekkengebieden op de zichtbare schijf. AR4220 in het zuidwestelijke deel van de schijf blijft het grootste gebied. De zonnevlekkengroepen zijn gelijkmatig verspreid over de hemisferen van de zon. Interessant is dat de zonnevlekken op het noordelijk halfrond dicht bij de evenaar liggen, wat je zou verwachten in deze fase van de laatste helft van de zonnecyclus. De vlekken op het zuidelijk halfrond liggen iets hoger in breedtegraad, wat er misschien op wijst dat er nog steeds kans is op een dubbele piek.

De zonneflux steeg vrijdag tot 160. Voor de komende week wordt weer een afname naar tussen 125 en 135 verwacht. Dat betekent: op rustige dagen zijn alle banden tot 12 meter open, 10 meter met tussenpozen. 20 meter is meestal tot ongeveer middernacht lokale tijd goed bruikbaar; de rest van de nacht blijft 30 meter de hoogste doorlopende band. Dit is nu de beste tijd voor Greyline-QSO’s naar de andere kant van de wereld.

Het Sporadic E-seizoen is daarentegen definitief voorbij. De nachten worden weer langer dan de dagen. De eerste CW-QSO’s op 160 meter over de grote plas getuigen al van het ontwaken van de lage banden.

 

VHF en hoger

Tropo, regenscatter

Op vrijdag 19 september waren er ideale troposferische omstandigheden boven Zuid-Groot-Brittannië en zuidelijk over de Golf van Biskaje tot Spanje, evenals oostelijk over de Noordzee. Verschillende lagedrukgebieden zullen een einde maken aan het zomerse weer. Het grote gebied met hoge tropo zal dit weekeind uit onze regio zijn. Houd er rekening mee dat zelfs bij lagedrukgebieden er kortstondige momenten van goede troposferische propagatie kunnen zijn. Het onstabiele weerpatroon met fronten biedt wel kansen voor regenscatter op de GHz banden. Tegen donderdag ontstaat er waarschijnlijk een hogedrukgebied boven het Verenigd Koninkrijk een nieuw groot gebied met redelijke tropo tussen Ierland en de Baltische staten. Er zal waarschijnlijk een verhoogde inversie zijn op ongeveer 1 of 2 km boven het aardoppervlak. Dit wordt veroorzaakt door het hogedrukgebied zelf en kan gedurende 24 uur voor ducting-omstandigheden zorgen. Dit kan worden ondersteund door tijdelijke inversies aan het aardoppervlak ’s nachts als gevolg van de afkoeling van de grond.

Sporadische-E, meteorscatter en Aurora

Afgelopen week kwam de Kp tot 6 wat enkele aurora spots in het DX-cluster opleverde. Voor de kans op aurora blijft het belangrijk om de actuele Kp waarde en het hemisferisch vermogen in de gaten te houden (bijvoorbeeld op poollicht.be ).

Meteorscatter blijft voorlopig een periode zonder grote meteorenregens. Het zijn dus alleen willekeurige meteoren die vooral in de vroege ochtenduren, vóór zonsopgang, voorkomen.

We zitten nu buiten het traditionele Sporadic-E-seizoen, maar er zijn af en toe pieken geweest op de foE-plot tot ongeveer 5 MHz. Dit is voldoende om enkele sterke korte-afstandssignalen in Europa te genereren op de HF-banden, met name 10 m. Op woensdagochtend 17 september werd Sporadic-E waarschijnlijk veroorzaakt door de krachtige straalstroom die over het nabije continent naar het oosten trok. Er kunnen zich de komende week nog meer gevallen van sterke straalstromen voordoen, dus houdt het tabblad NVIS op propquest.co.uk in de gaten om te zien of de foEs-grafiek weer pieken vertoont.

EME

De declinatie van de maan neemt af sinds het maximum op 14 september. De afstand van de maan tot de aarde neemt ook toe tot het apogeum op 27 en 28 september. Dit betekent dat de padverliezen de komende week toenemen. De ruis in de lucht blijft laag tot 29 en 30 september.

Propagatienieuws wordt samengesteld door Tom PC5D. Bij de samenstelling maakt hij onder andere gebruik van de voor Nederland relevante informatie uit het wekelijkse Propagation News van de Britse radioamateurvereniging RSGB, dxinfocentre ,  darc.de/der-club/referate/hf/ , Make More Miles on VHF, metoffice.gov.uk,  swpc.noaa.gov, www.solarham.net en poollicht.be. Propagatienieuws maakt ook deel uit van het radiojournaal van de Zuid-Limburgse zondagochtendronde. De audio opname van deze ronde is terug te luisteren op a22.veron.nl.